Haat

​

Aan het einde van het jaar vertelt men ons wat ‘het woord van het jaar’ is. Ik heb geen idee wie dat beslist en wat het doel daarvan is. Hebben we nood aan een woord van het jaar? Is ons leven zoveel armer er zonder? Maar goed, voor het jaar 2025 denk ik dat het woord haat het hele jaar onder woorden brengt. Het is het woord dat het meest gebruikt is en het meest uitgedrukt. Overal en door alle overheden. En individuen hebben een record aantal haatboodschappen uitgezonden op sociale media, het medium dat ‘mensen verenigt’. De plek waar je de meeste ‘vrienden’ kan hebben, de meeste ‘likes’, de meeste ‘steun’.

 

Haat is een intens negatief emotioneel antwoord op bepaalde mensen, dingen of ideeën, die gewoonlijk betrekking hebben op weerstand tegen of afstoting van iets. Haat gaat meestal samen met intense gevoelens van kwaadheid, minachting of walging. De Bijbel noemt het een destructieve, zondige vijandigheid, maar christenen over de hele wereld tonen haatgevoelens tegenover iets dat zij als ‘kwaadaardig’ beschouwen, als iets diep immoreel. Immoreel is iets dat niet voldoet aan aanvaardde standaarden. Aanvaardt door wie? Elke groep kan overeenkomen om een bepaald gedrag, bepaalde handelingen en bepaalde denkpistes te aanvaarden, waardoor alles wat hier niet mee overeenkomt automatisch ‘immoreel’ en ‘kwaadaardig’ wordt. Het heeft als doel om de standaarden van zo’n groep zuiver te houden en veilig, vrij van enige infiltratie door eigenaardige, vreemde en ‘onaanvaardbare’ ideeën. Binnen zo’n groep kunnen mensen gemakkelijk steunen op duidelijke voorschriften voor hun leven. Misschien kan jij je dan wel voorstellen dat deze mensen het ‘haten’ als hun maatschappij, hun gemeenschap, geïnfiltreerd wordt door andere niet-conforme ideeën en gedragingen, terwijl ze tegelijkertijd geen haat dragen naar andere groepen toe die hun leven baseren op een verschillende moraliteit. Vandaar dat moraliteit aanvaarde regels zijn waarbij een gemeenschap besloten heeft daarnaar te leven. Zo’n gemeenschap zou dan elke poging tot beïnvloeding van hun standaarden, van hun moraliteit, kunnen gaan haten, terwijl ze anderen toelaten om andere standaarden te gebruiken, een andere moraliteit.

 

Het samen brengen van twee, of meerdere, verschillende regelgevingen, verschillende moraliteiten, zal altijd leiden tot botsingen. Mensen binnen één groep, binnen één maatschappij, kunnen niet tegelijkertijd zich houden aan tegengestelde standpunten van hoe men in het leven gaat staan. Eenvoudig uitgedrukt, zelfs wanneer we het eens zijn dat we lief moeten zijn voor elkaar, zorg voor elkaar moeten dragen, zullen verschillende moraliteiten conflicten en haat opwekken rond bepaalde aspecten. ‘Zorg dragen’ zou voor mij kunnen betekenen dat het mijn taak is om proberen te voorkomen dat mijn buurman iets gaat doen waarvan ik geloof dat het iemand schade zou kunnen veroorzaken. Vandaar dat ik me in het leven van mijn buurman ga mengen op grond van het feit dat ik zorg voor hem draag en voor anderen. ‘Zorg dragen’ zou voor iemand anders kunnen betekenen dat hij zijn buurman ruimte en vrijheid laat om te doen wat hij zelf wil, of gelooft dat hij nodig heeft in zijn leven. ‘Zorg dragen’ zou voor een derde kunnen betekenen dat hij zijn buurman voortdurend erop wijst wat moreel juist is en wat het niet is. Het vast ketenen van verschillende moraliteiten aan elkaar zal er altijd voor zorgen dat de vonken eraf vliegen en dat vuurhaarden ontsteken.

 

De grondoorzaak van haat komt voort uit een mengeling van angst, onwetendheid en onveiligheid, dikwijls aangewakkerd door vermoedelijke bedreigingen, trauma’s uit het verleden, of gevoelens van hulpeloosheid, hetgeen leidt tot een nood aan controle of een verwering tegen pijn. Alles wat tot een diepe angst aanleiding geeft, een angst over het voortbestaan van het leven, verandert in haat tegen wat er als bedreiging aanzien wordt. Het ondergraven van de fundamentele basis van een gemeenschap leidt tot een existentiële angst, leidt tot haat. Het verzwakken van de morele structuur van een maatschappij zal leiden tot haat. Mensen bepaalde regels opleggen, bepaalde gedragspatronen en ideeën die niet overeenstemmen met de aanvaardde standaard zal leiden tot haat. Het voorstellen alsof één bepaalde regelgeving meer waardevol is dan een andere en van daaruit deze proberen op te leggen in gemeenschappen met een andere algemene overtuiging is immoreel en zal leiden tot haat.

 

Het is interessant om nota te nemen van het feit dat in onze westerse maatschappij haat als een misdaad aanzien wordt. Maar blijkbaar is niet elke soort haat een misdaad. Bijvoorbeeld is het volstrekt aanvaardbaar om Poetin te haten of Hezbollah, zonder gevaar om beschuldigd te worden van een misdrijf gepleegd te hebben. Een haatmisdrijf (of 'hate crime') is een strafbaar feit dat gepleegd wordt vanuit een haatmotief tegen iemands beschermde kenmerken, zoals ras, geloof, seksuele oriëntatie, handicap, of afkomst, waardoor de dader een individu of groep viseert uit vooroordeel, afkeer of vijandigheid. Haat is dus enkel een misdrijf, een strafbaar feit, wanneer de motivatie komt uit een vooroordeel of afkeer tegenover bepaalde aspecten van het leven van een ander. Tenzij je Poetin haat omdat hij heteroseksueel is, wordt jouw haat tegenover de man niet als een strafbaar feit erkend. Hezbollah mag je haten vanwege hun sterke religieuze achtergrond, en toch wordt je niet van een misdrijf beschuldigd. Dit komt omdat, in dit geval, dit religieuze vooroordeel aanvaardbaar is. Hezbollah staat namelijk geregistreerd op onze lijst van legitieme haat doelwitten. Onze overheid bezorgt ons gemakshalve een lijst van mensen en organisaties die gehaat mogen worden. Sterker nog, als we ze niet haten, worden we zelf afgeschilderd als een terrorist of een terrorist facilitator, hetgeen betekent dat jezelf een legitiem doelwit wordt voor haat. Het naar voren schuiven van legitieme haat doelwitten dient als veiligheidsklep voor de gemeenschap. Burgers kunnen hun frustratie ongelimiteerd kwijt op de subjecten op de lijst, waardoor ze hun haat niet gaan richten op iets of iemand anders die door de opstellers van de lijst gesteund wordt. Sommigen moeten gehaat worden, en voor anderen is het een strafbaar feit als je ook maar enige oppositie vertoont.

 

Misschien heb ik de voornaamste christelijke boodschap, het morele kompas waar het merendeel van de westerse wereld op gebouwd is, wel helemaal fout begrepen. Heel mijn leven heb ik gedacht dat het er ongeveer zo uitzag. Jezus leerde zijn volgelingen om hun vijanden lief te hebben, om goed te doen voor zij die hen haatten, om te zegenen die hen vervloekten, en om te bidden voor hun vervolgers, dit alles door haat te beantwoorden met radicale liefde, meedogendheid, en vergiffenis, zelfs de andere kaak aan te bieden in plaats van wraak te koesteren. Vechten voor wat we geloven dat ‘onze rechten’ zijn. Anderen hetzelfde recht en dezelfde vrijheid ontzeggen die we wel voor onszelf opeisen. Een zich steeds uitbreidend arsenaal aan wapens met ons meedragen om onszelf te verdedigen en om gebruikt te worden ‘ter preventie van een mogelijke aanval’. De aanval is de beste verdediging. Het recht opeisen om aan zelfverdediging te mogen doen. Wraak nemen is gerechtigheid toedienen. De kernboodschap van overheden van gemeenschappen die spreken over christelijke moraliteit is ‘een oog voor een oog’ geworden. Hebben we een nieuwe Gandhi nodig om ons te vertellen dat een oog voor een oog de hele wereld blind maakt? We spelen nog steeds cowboys en Indianen, de goede en de slechte. En iedereen, elke gemeenschap, is de goede. En al die anderen, elke andere gemeenschap, is de slechte. Laten we nu met z’n allen opstaan en de wereld redden.

 

Ik voel me verloren.

 

Iemand die de Joden haat wordt een antisemiet genoemd. Hoe heet iemand die de Palestijnen haat?

Iemand die homoseksuelen haat wordt een homofoob genoemd. Hoe heet iemand die heteroseksuelen haat?

Iemand die de gelijke-rechten-voor-vrouwen-beweging haat wordt als antifeministisch voorgesteld. Hoe heet iemand die de gelijke-rechten-voor-mannen-beweging haat?

 

Als ons niet langer is toegestaan om onze eigen gemeenschap als ‘beter’, als ‘superieur’, te aanzien vergeleken met anderen, om het te zien als de gemeenschap waar ik heel graag deel van uit maak, als ons niet langer is toegestaan om zorg te dragen voor het morele kompas van onze eigen gemeenschap, hoe kan onze gemeenschap dan overleven? Als niemand nog zijn eigen gemeenschap mag ondersteunen, om het zuiver te houden, om de tradities te onderhouden, om zelf goed en kwaad te bepalen, wat blijft er dan nog over voor de mensen om zich mee te identificeren? Of heeft er ergens iemand beslist dat zoiets als mensen die zich identificeren als ‘behorende tot’ een bepaalde groep, moet ophouden, dat het immoreel geworden is? Alle religies moeten vermengd worden, moeten samenwerken, behalve de Joodse religie. Alle landen worden gedwongen om unies te vormen en om supranationale machten te aanvaarden, behalve Israël. Alle landen moeten alle culturen integreren in hun gemeenschappen, behalve het Joodse volk en Israël. De Joodse gemeenschap wordt toegestaan om zichzelf zuiver te houden en moet geen inmenging van buitenaf dulden. Wie heeft beslist dat alle anderen wel inmenging van buitenaf moeten aanvaarden?

 

Ik voel me verloren.

 

Als we met z’n allen vrede willen, waarom beginnen en onderhouden we dan oorlogen?

Als we met z’n allen geliefd willen zijn, waarom verspreiden we dan zoveel haat?

Als we met z’n allen enkel een rustig leven willen leiden, waarom moeien we ons dan in het leven van anderen?

Als we met z’n allen gehoord willen worden, waarom zijn we dan niet bereid om naar anderen te luisteren?

Als we met z’n allen zonder angst willen leven, waarom stellen we onszelf dan zo dreigend op naar anderen toe?

 

Waarom komen onze daden niet overeen met onze woorden?

 

Is er nog iemand die begrijpt wat ‘onvoorwaardelijke liefde’ inhoudt? Overeenkomen om in vrede te leven op voorwaarde dat ….

 

 

 

December 2025